Ăn cay bị tê hoặc châm chích ở môi, quanh miệng hay một phần khuôn mặt có thể khiến nhiều người lo lắng. Trong không ít trường hợp, đây chỉ là phản ứng tạm thời do các chất tạo vị cay kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác. Tuy nhiên, nếu cảm giác tê xuất hiện bất thường, kéo dài hoặc đi kèm những biểu hiện khác, cần lưu ý vì có thể liên quan đến dị ứng, rối loạn thần kinh hoặc một vấn đề sức khỏe khác.
Vì sao ăn cay có thể gây tê mặt?
1. Capsaicin kích thích các thụ thể thần kinh
Ớt chứa capsaicin, là hợp chất tạo ra cảm giác cay nóng đặc trưng. Khi ăn thực phẩm chứa nhiều capsaicin, chất này kích thích các thụ thể cảm nhận đau và nhiệt ở miệng, lưỡi, môi và vùng xung quanh.
Não bộ tiếp nhận những tín hiệu này như cảm giác nóng rát hoặc kích thích mạnh. Vì các dây thần kinh cảm giác ở vùng miệng và mặt có liên quan chặt chẽ với nhau, một số người có thể cảm nhận thêm cảm giác châm chích, tê ran hoặc nóng ở môi, má và vùng mặt.
Tình trạng này thường rõ hơn khi ăn các món rất cay hoặc khi cơ thể chưa quen với lượng capsaicin cao.
2. Phản ứng thần kinh khi cơ thể tiếp xúc với thức ăn cay
Vị cay không chỉ tạo cảm giác nóng trong miệng mà còn kích hoạt nhiều phản xạ của cơ thể. Một số người có thể đồng thời bị đỏ mặt, đổ mồ hôi, chảy nước mắt, chảy nước mũi, hắt hơi hoặc cảm thấy nóng bừng.
Những phản ứng này liên quan đến việc các chất gây cay kích thích các thụ thể thần kinh, từ đó tạo ra nhiều đáp ứng bảo vệ của cơ thể. Đây thường là phản ứng sinh lý và sẽ giảm dần khi tác động của thực phẩm cay kết thúc.
3. Ăn quá cay có thể làm các triệu chứng trở nên rõ rệt hơn
Lượng capsaicin càng cao, cảm giác nóng rát và kích thích thần kinh càng mạnh. Ngoài cảm giác cay ở miệng, một số người còn có thể xuất hiện nóng rát vùng ngực, đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
Ở người có cơ địa nhạy cảm hoặc không thường xuyên ăn cay, những biểu hiện này có thể xuất hiện rõ hơn.
Ăn cay bị tê mặt có nguy hiểm không?
Không phải trường hợp nào ăn cay bị tê mặt cũng là dấu hiệu bệnh lý.
Nếu cảm giác tê chỉ nhẹ, xuất hiện ngay trong hoặc sau khi ăn món cay, không kèm triệu chứng bất thường khác và tự giảm trong thời gian ngắn thì nhiều khả năng liên quan đến tác động kích thích của thực phẩm cay.
Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp tê mặt sau khi ăn đều do capsaicin. Tê mặt là một triệu chứng có nhiều nguyên nhân khác nhau và mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào thời điểm xuất hiện, vị trí tê, thời gian kéo dài cũng như những triệu chứng đi kèm.
Những nguyên nhân khác có thể gây tê mặt
Nếu tình trạng tê không chỉ xuất hiện khi ăn cay hoặc thường xuyên tái diễn, cần xem xét thêm những nguyên nhân khác.
Dị ứng hoặc phản ứng với thực phẩm
Một số người có thể phản ứng với một thành phần trong món ăn như gia vị, thực phẩm hoặc chất phụ gia chứ không nhất thiết do vị cay. Cảm giác ngứa hoặc tê quanh môi, miệng có thể xuất hiện trong phản ứng dị ứng.
Nếu đồng thời có sưng môi, sưng lưỡi, sưng họng, nổi mề đay, khò khè hoặc khó thở, cần xử trí y tế khẩn cấp vì phản ứng dị ứng nặng có thể tiến triển nhanh.
Kích thích hoặc tổn thương dây thần kinh
Tê mặt có thể liên quan đến các dây thần kinh chi phối cảm giác và vận động vùng mặt. Một số nguyên nhân được ghi nhận gồm chấn thương vùng mặt, can thiệp nha khoa, bệnh zona hoặc một số bệnh lý thần kinh.
Đau nửa đầu hoặc các rối loạn thần kinh
Ở một số người, cảm giác tê hoặc châm chích trên mặt có thể xuất hiện cùng hoặc trước một cơn đau đầu. Nếu triệu chứng thường xuyên lặp lại, kéo dài hoặc xuất hiện mà không liên quan đến việc ăn cay, nên được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.
Cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ
Tê mặt đột ngột, đặc biệt là tê hoặc yếu một bên mặt, cần được đặc biệt chú ý. Nếu đi kèm yếu hoặc tê tay chân một bên, méo miệng, nói khó, khó hiểu lời nói, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc chóng mặt đột ngột, đây có thể là biểu hiện của đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua và cần được cấp cứu ngay.
Khi nào ăn cay bị tê mặt cần đi khám?
Bạn nên đi khám nếu:
- Cảm giác tê mặt kéo dài hoặc không giảm sau khi đã ngừng ăn.
- Tình trạng tê thường xuyên tái diễn dù ăn lượng cay không nhiều.
- Tê lan rộng hoặc xuất hiện rõ ở một bên mặt.
- Tê mặt xuất hiện cả khi không ăn cay.
- Kèm đau đầu bất thường, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc nhìn mờ.
- Có yếu hoặc tê tay chân, đặc biệt ở cùng một bên cơ thể.
- Xuất hiện méo miệng, khó nói hoặc khó hiểu lời nói.
- Sau khi ăn xuất hiện sưng môi, sưng lưỡi, nghẹn, khò khè hoặc khó thở.
Đặc biệt, khi tê mặt xuất hiện đột ngột cùng yếu liệt, méo miệng hoặc rối loạn ngôn ngữ, không nên chờ triệu chứng tự hết mà cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt.
Làm gì khi bị tê mặt sau khi ăn cay?
Trước tiên, nên ngừng ăn món cay và theo dõi diễn biến của triệu chứng. Không nên tiếp tục ăn thêm ớt, tiêu, wasabi hoặc các loại gia vị cay để kiểm tra xem cảm giác tê có tăng lên hay không.
Nếu chủ yếu là cảm giác nóng rát do capsaicin, có thể sử dụng sữa hoặc một số thực phẩm có chất béo để giúp làm dịu cảm giác cay. Uống nhiều nước lọc không phải là cách hiệu quả nhất để loại bỏ capsaicin vì chất này không hòa tan tốt trong nước.
Nếu nghi ngờ dị ứng, đặc biệt khi có sưng môi, lưỡi hoặc khó thở, cần nhanh chóng tìm kiếm sự trợ giúp y tế thay vì tự theo dõi tại nhà.
Có nên tiếp tục ăn cay nếu thường xuyên bị tê mặt?
Nếu mỗi lần ăn cay đều xuất hiện cảm giác tê mặt, nên giảm lượng gia vị cay và theo dõi phản ứng của cơ thể. Có thể lựa chọn món ít cay hơn và tránh những thực phẩm từng khiến triệu chứng xuất hiện rõ rệt.
Nếu tình trạng vẫn tái diễn dù đã giảm độ cay, hoặc triệu chứng ngày càng kéo dài và xuất hiện thêm các biểu hiện bất thường, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì cho rằng đó chỉ là phản ứng bình thường khi ăn ớt.
Kết luận
Ăn cay bị tê mặt có thể chỉ là phản ứng tạm thời do capsaicin kích thích các thụ thể thần kinh, nhất là khi cảm giác tê nhẹ, xuất hiện ngay sau khi ăn món cay và nhanh chóng biến mất.
Tuy nhiên, tê mặt cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác. Đặc biệt, tê mặt đột ngột kèm méo miệng, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt hoặc mất thăng bằng cần được xem là dấu hiệu cảnh báo và phải đi cấp cứu ngay.
Nếu triệu chứng thường xuyên xuất hiện sau khi ăn cay nhưng chưa rõ nguyên nhân, việc thăm khám giúp xác định liệu đây là phản ứng với thực phẩm hay có một vấn đề sức khỏe khác cần được điều trị.
