Viêm họng hạt là một dạng viêm họng mạn tính, trong đó các tổ chức lympho ở thành sau họng bị kích thích và hoạt động kéo dài, từ đó phát triển thành những hạt nhỏ màu đỏ hoặc hồng. Người bệnh thường có cảm giác vướng họng, khô rát, ngứa họng, ho kéo dài hoặc phải thường xuyên khạc nhổ.
Một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm là viêm họng hạt uống thuốc gì để nhanh khỏi? Tuy nhiên, không có một loại thuốc duy nhất phù hợp cho tất cả trường hợp. Việc lựa chọn thuốc cần dựa vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ viêm và các triệu chứng đi kèm.
Đặc biệt, viêm họng hạt mạn tính không phải lúc nào cũng xuất phát từ vi khuẩn. Nếu nguyên nhân thực sự là viêm xoang, viêm amidan, trào ngược dạ dày – thực quản, dị ứng, khói thuốc hoặc môi trường nhiều bụi thì chỉ dùng thuốc cho vùng họng có thể khiến bệnh liên tục tái phát.
1. Viêm họng hạt thường có những biểu hiện gì?
Tùy từng người, bệnh có thể biểu hiện với mức độ khác nhau. Một số triệu chứng thường gặp gồm:
- Cảm giác có dị vật hoặc mắc nghẹn ở cổ họng.
- Khô, ngứa hoặc rát họng.
- Nuốt nước bọt có cảm giác vướng.
- Ho khan hoặc ho có đờm kéo dài.
- Thường xuyên phải khạc nhổ để làm sạch cổ họng.
- Có chất nhầy hoặc đờm chảy xuống thành sau họng.
- Hơi thở có mùi trong một số trường hợp.
- Thành sau họng xuất hiện nhiều hạt lympho nổi lên, có màu đỏ hoặc hồng.
- Khi bệnh bùng phát cấp tính, người bệnh có thể đau họng, sốt và nuốt đau.
Các triệu chứng này không phải lúc nào cũng chỉ do viêm họng hạt. Vì vậy, nếu tình trạng kéo dài hoặc tái đi tái lại, cần tìm nguyên nhân gây kích thích niêm mạc họng.
2. Viêm họng hạt uống thuốc gì?
Thuốc được sử dụng sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và biểu hiện cụ thể. Một số nhóm thuốc có thể được bác sĩ cân nhắc gồm thuốc giảm đau – hạ sốt, thuốc giảm ho, thuốc hỗ trợ long đờm, thuốc dùng tại chỗ và trong một số trường hợp là thuốc kháng sinh.
2.1. Thuốc giảm đau, hạ sốt
Khi viêm họng gây đau rát, sưng nóng hoặc sốt, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, hạ sốt phù hợp.
Một số hoạt chất thường gặp gồm:
- Paracetamol.
- Ibuprofen.
- Naproxen.
Những thuốc này chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng, làm người bệnh bớt đau và dễ chịu hơn chứ không trực tiếp loại bỏ nguyên nhân gây viêm họng hạt.
Paracetamol cần được sử dụng đúng liều, đặc biệt ở người có bệnh lý về gan hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia. Với ibuprofen và các thuốc chống viêm không steroid khác, cần thận trọng nếu có tiền sử viêm loét dạ dày, bệnh thận, đang dùng thuốc chống đông hoặc có những bệnh lý đặc biệt.
Không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc giảm đau vì một số sản phẩm cảm cúm có thể đã chứa paracetamol, dẫn tới dùng quá liều mà không nhận biết.
2.2. Thuốc giảm ho
Ho là triệu chứng khá phổ biến ở người bị viêm họng hạt, đặc biệt khi niêm mạc họng bị kích thích liên tục.
Một số hoạt chất có thể xuất hiện trong thuốc giảm ho như:
- Dextromethorphan.
- Noscapine.
- Một số thuốc có thành phần chống dị ứng hoặc gây buồn ngủ.
Thuốc giảm ho thường phù hợp hơn với tình trạng ho khan, ho do kích thích. Nếu ho có nhiều đờm, việc sử dụng thuốc ức chế phản xạ ho không phải lúc nào cũng thích hợp.
Một số thuốc giảm ho có thể gây buồn ngủ hoặc tương tác với các thuốc khác, vì vậy cần đọc kỹ thành phần và hướng dẫn sử dụng.
2.3. Thuốc long đờm
Nếu người bệnh có nhiều chất nhầy hoặc đờm đặc ở họng, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giúp làm loãng đờm.
Một số hoạt chất thường gặp gồm:
- Acetylcysteine.
- Bromhexine.
Nhóm thuốc này giúp chất nhầy trở nên loãng hơn, từ đó người bệnh dễ khạc hoặc làm sạch đường thở hơn.
Trong quá trình sử dụng, nên uống đủ nước nếu không có chống chỉ định về lượng nước đưa vào cơ thể.
2.4. Thuốc ngậm hoặc thuốc xịt họng
Các sản phẩm dùng tại chỗ có thể giúp giảm đau, rát và cảm giác khó chịu ở vùng họng.
Tùy sản phẩm, thành phần có thể bao gồm các chất gây tê hoặc giảm đau tại chỗ như benzocaine, benzydamine và một số chất sát khuẩn.
Thuốc ngậm có ưu điểm là tác động trực tiếp tại vùng họng, giúp giảm cảm giác đau rát trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, đây chủ yếu là biện pháp kiểm soát triệu chứng, không đồng nghĩa với việc nguyên nhân gây viêm họng hạt đã được xử lý.
Không nên sử dụng quá mức hoặc phối hợp nhiều loại thuốc xịt, thuốc ngậm có thành phần tương tự nhau.
3. Viêm họng hạt có cần uống kháng sinh không?
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.
Không phải trường hợp viêm họng hạt nào cũng cần dùng kháng sinh.
Kháng sinh chỉ có tác dụng đối với nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm với thuốc. Nếu nguyên nhân là virus, dị ứng, trào ngược dạ dày hoặc các yếu tố kích thích mạn tính thì kháng sinh không giải quyết được nguyên nhân.
Khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn cần điều trị, một số kháng sinh có thể được sử dụng tùy từng trường hợp, chẳng hạn:
- Amoxicillin.
- Penicillin.
- Cephalexin.
- Cefixime.
- Azithromycin.
Việc lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian điều trị phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, tiền sử dị ứng, bệnh đi kèm, vị trí nhiễm khuẩn và đánh giá của bác sĩ.
Không nên tự mua Amoxicillin, Augmentin, Azithromycin hoặc các kháng sinh khác chỉ vì thấy đau họng.
Dùng kháng sinh không đúng bệnh có thể gây tiêu chảy, dị ứng, các tác dụng phụ khác và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.
Nếu đã được kê kháng sinh, người bệnh nên sử dụng đúng hướng dẫn và không tự ý thay đổi thuốc hoặc ngừng điều trị.
4. Có nên dùng thuốc chống viêm hoặc corticoid để làm xẹp hạt?
Một số thuốc chống viêm có thể giúp giảm đau và giảm phản ứng viêm trong những tình huống phù hợp.
Tuy nhiên, không nên tự mua corticoid uống để điều trị viêm họng hạt.
Các thuốc như prednisolone hoặc methylprednisolone có thể được bác sĩ sử dụng trong một số tình huống đặc biệt khi có chỉ định cụ thể, nhưng đây không phải nhóm thuốc mà người bệnh nên tự sử dụng kéo dài.
Corticoid có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn nếu dùng không đúng chỉ định, liều lượng hoặc thời gian.
Đối với viêm họng hạt mạn tính, mục tiêu quan trọng không chỉ là làm giảm kích thước các hạt mà còn phải tìm và kiểm soát nguyên nhân khiến niêm mạc họng bị kích thích liên tục.
5. Điều trị nguyên nhân mới là yếu tố quan trọng
Nếu chỉ tập trung vào các triệu chứng ở họng nhưng bỏ qua nguyên nhân phía sau, bệnh có thể tái phát nhiều lần.
Viêm họng hạt liên quan đến viêm mũi xoang
Dịch tiết từ mũi hoặc xoang chảy xuống thành sau họng có thể liên tục kích thích niêm mạc.
Trong trường hợp này, người bệnh có thể cần điều trị đồng thời bệnh lý mũi xoang theo chỉ định của bác sĩ. Tùy nguyên nhân, phương pháp điều trị có thể bao gồm vệ sinh mũi, thuốc điều trị viêm mũi hoặc các thuốc khác.
Viêm họng hạt liên quan đến trào ngược dạ dày – thực quản
Dịch acid hoặc dịch dạ dày trào lên vùng họng có thể gây kích ứng kéo dài, khiến người bệnh thường xuyên khô, rát họng, ho hoặc có cảm giác vướng họng.
Khi xác định có trào ngược, việc điều trị cần tập trung vào bệnh lý này. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm tiết acid như omeprazole hoặc esomeprazole trong những trường hợp phù hợp.
Bên cạnh thuốc, người bệnh cũng cần chú ý đến thói quen ăn uống, thời điểm ăn và tư thế sau ăn.
Viêm amidan hoặc các bệnh lý vùng tai mũi họng khác
Viêm amidan mạn tính, viêm mũi dị ứng và một số bệnh lý đường hô hấp trên cũng có thể góp phần khiến họng bị kích thích trong thời gian dài.
Do đó, khi viêm họng hạt tái phát nhiều lần, việc khám Tai Mũi Họng có thể giúp xác định nguyên nhân thay vì chỉ điều trị triệu chứng.
6. Súc họng và chăm sóc tại nhà có giúp giảm triệu chứng không?
Có. Các biện pháp chăm sóc tại nhà có thể hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng và giảm cảm giác khó chịu.
Súc họng bằng nước muối sinh lý
Có thể sử dụng nước muối sinh lý để súc miệng, súc họng nhằm giữ vệ sinh vùng họng và làm giảm cảm giác khó chịu.
Không cần pha dung dịch quá mặn vì nồng độ muối cao có thể khiến niêm mạc bị kích ứng.
Uống đủ nước
Nước giúp giữ ẩm niêm mạc, hỗ trợ làm loãng dịch tiết và giảm cảm giác khô rát.
Nên ưu tiên nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ dễ chịu nếu cổ họng đang nhạy cảm.
Mật ong
Mật ong có thể giúp làm dịu cảm giác kích ứng và ho ở một số người.
Có thể dùng mật ong pha với nước ấm. Một số người kết hợp thêm gừng hoặc chanh để dễ uống hơn.
Tuy nhiên, mật ong chỉ có vai trò hỗ trợ giảm triệu chứng chứ không thay thế thuốc khi có bệnh lý cần điều trị.
Không sử dụng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi.
Giữ vệ sinh răng miệng
Đánh răng đều đặn, vệ sinh lưỡi và súc họng phù hợp giúp hạn chế các yếu tố có thể làm vùng miệng – họng bị kích thích.
Tránh các yếu tố làm bệnh nặng hơn
Người đang bị viêm họng nên hạn chế:
- Thuốc lá và khói thuốc.
- Rượu bia.
- Khói bụi và môi trường ô nhiễm.
- Đồ ăn quá cay hoặc quá nóng nếu khiến họng bị kích ứng.
- Thức uống hoặc thực phẩm khiến triệu chứng trào ngược trở nên rõ rệt.
7. Viêm họng hạt có cần đốt hạt không?
Không phải cứ nhìn thấy các hạt ở thành sau họng là phải đốt.
Các phương pháp can thiệp như đốt điện, laser hoặc những kỹ thuật xử lý tổ chức lympho chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp nhất định.
Nếu nguyên nhân gây kích thích vẫn tồn tại, chẳng hạn viêm xoang, trào ngược hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc, việc xử lý các hạt không đồng nghĩa với việc bệnh sẽ không tái phát.
Vì vậy, trước khi thực hiện bất kỳ thủ thuật nào, người bệnh nên được bác sĩ Tai Mũi Họng đánh giá nguyên nhân và mức độ bệnh.
8. Những sai lầm thường gặp khi tự điều trị
Tự mua kháng sinh
Đau họng hoặc thấy có hạt trong họng không đồng nghĩa với việc cần dùng kháng sinh.
Uống nhiều loại thuốc cùng lúc
Việc tự phối hợp thuốc giảm đau, thuốc cảm cúm, thuốc ho và thuốc chống viêm có thể dẫn đến trùng hoạt chất hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
Tự dùng corticoid
Corticoid có thể làm giảm viêm nhanh nhưng không phải thuốc điều trị thông thường cho mọi trường hợp viêm họng hạt.
Chỉ tập trung làm giảm các hạt
Các hạt chỉ là biểu hiện của quá trình kích thích, viêm kéo dài. Nếu không tìm nguyên nhân nền, triệu chứng có thể tiếp tục xuất hiện.
Thay đổi thuốc liên tục
Viêm họng hạt mạn tính thường không thể giải quyết hoàn toàn chỉ sau một vài ngày. Việc liên tục đổi thuốc khi chưa đánh giá lại nguyên nhân có thể khiến quá trình điều trị trở nên khó khăn hơn.
9. Khi nào cần đi khám?
Bạn nên khám Tai Mũi Họng nếu:
- Đau hoặc vướng họng kéo dài.
- Ho kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Viêm họng tái phát nhiều lần.
- Khó nuốt hoặc nuốt đau rõ rệt.
- Có sốt cao.
- Xuất hiện khó thở.
- Đau họng dữ dội hoặc tình trạng ngày càng nặng.
- Có khối, tổn thương bất thường ở vùng họng.
- Khàn tiếng kéo dài.
- Điều trị tại nhà nhưng triệu chứng không cải thiện.
Đặc biệt, khó thở, không thể nuốt nước bọt, chảy dãi nhiều, sưng vùng cổ hoặc tình trạng nặng lên nhanh chóng là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.
10. Viêm họng hạt bao lâu thì khỏi?
Không có một thời gian cố định cho tất cả người bệnh.
Thời gian cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ viêm, thời gian mắc bệnh, các bệnh lý đi kèm và khả năng đáp ứng với điều trị.
Nếu viêm họng hạt liên quan đến một nguyên nhân mạn tính như viêm xoang hoặc trào ngược dạ dày, việc kiểm soát tốt nguyên nhân này có vai trò quan trọng trong việc hạn chế tái phát.
Vì vậy, thay vì chỉ tìm một loại thuốc uống để “làm hết hạt”, người bệnh nên xác định yếu tố nào đang khiến niêm mạc họng bị kích thích kéo dài.
11. Tóm tắt: viêm họng hạt nên uống thuốc gì?
Có thể hiểu đơn giản như sau:
| Tình trạng | Hướng điều trị thường được cân nhắc |
|---|---|
| Đau họng, sốt | Thuốc giảm đau – hạ sốt phù hợp |
| Ho khan, ho do kích thích | Thuốc giảm ho trong trường hợp thích hợp |
| Nhiều đờm, dịch nhầy đặc | Thuốc hỗ trợ long đờm |
| Đau rát họng | Thuốc ngậm hoặc xịt họng giảm triệu chứng |
| Nhiễm khuẩn đã được xác định/đánh giá phù hợp | Kháng sinh theo chỉ định |
| Viêm mũi xoang kèm theo | Điều trị đồng thời bệnh lý mũi xoang |
| Trào ngược dạ dày – thực quản | Điều trị kiểm soát trào ngược |
| Viêm họng hạt tái phát kéo dài | Khám Tai Mũi Họng để tìm nguyên nhân |
Điểm quan trọng nhất: không nên tự chọn kháng sinh, corticoid hoặc phối hợp nhiều loại thuốc chỉ dựa vào triệu chứng. Viêm họng hạt là tình trạng có nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy điều trị hiệu quả thường cần xử lý cả triệu chứng lẫn yếu tố gây bệnh.
Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, khám chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ giúp xác định liệu vấn đề nằm ở họng, mũi xoang, amidan, trào ngược hay một nguyên nhân khác.
